شرکت توسعه ((((فعال در زمینه ی ساختمان))))

امور مرتبط با زلزله,مهندسی تخریب,معماری,سازه,مهندسی,ابنیه,ساختمان,مسکونی,اداری,تجاری,ورزشی,صنعتی,مدیریت پیمان,ساخت,کنترل کیفی,جوش,بتن,طراحی,مشاوره,مشارکت,اجرا,پیمانکاری,شهرداری

 
نگاهی دیگر بر پروژه آزاد راه تهران-شمال(بخش اول)
نویسنده : (B.T.S) - ساعت ۳:٥٢ ‎ب.ظ روز جمعه ٩ مهر ۱۳۸٩
 

آزاد راه تهران- شمال

مقدمه

عملیات اجرایی آزاد راه تهران- شمال که از آن تاکنون به عنوان بزرگترین طرح راه سازی ایران نام برده شده ، رسماً در روز 19 آذر ماه 1375 هم زمان در دوقطعه کن و سولقان در تهران و مرزن آباد  آغاز شد . اکنون که نزدیک به یک دهه از آغاز عملیات اجرایی آن می گذرد این طرح با چالش های بسیاری مواجه بوده است که حاصل تضاد دید گاه های اجرایی و عملی مجری و سرمایه گذار طرح با تصمیات دولتی بوده است .  که 5 درصد پیشرفت فیزیکی طرح در این یک دهه   بازتاب همین تضاد ها بوده است .

 به دلیل علایق تحصیلی  و شخصی  به ارزش ها و  ویژگیهای البرز مرکزی از آغاز عملیات اجرایی  همواره در این مورد حساس بوده و مطالعات زیادی در خصوص آن انجام داده ام که مطالعه بیش از 30 گزارش ، کتاب و مقاله  از آن جمله است که در این میان می توان به مطالعه گزارش  کامل طرح آزاد راه تهران شمال ،  گزارش ارزیابی طرح آزاد راه تهران شمال   ، گزارش برنامه پنجساله دوم توسعه اقتصادی واجتماعی و فرهنگی استان مازندران  ( سازمان برنامه و بودجه استان مازندران ) طرح منطقه ای گیلان و مازندران ( وزارت مسکن و شهرسازی سال 1368 ) طرح تفصیلی بهره برداری و احیای اراضی ساحلی کرانه های دریای مازندران ( سرجنگلداری کل منطقه ساری آذر 1365 ) مطالعات شناسایی تکمیلی طرح جامع توسعه منابع آب و خاک منطقه ساحلی دریای خزر ( سازمان برنامه و بودجه مشاور پژوهاب -1365 )  - گزارش اقتصادی اجتماعی و فرهنگی استان مازندران ( سازمان برنامه و بودجه 1374 ) پژوهشی پیرامون جغرافیای انسانی شمال ایران ( نوشته دوپلانول ترجمه دکتر سیروس سهامی ) توانهای محیطی ایران ، زمینه های جغرافیایی طرح جامع سرزمین ( دکتر محمد تقی رهنمایی 1370 ) گزارش طرح جامعه جهانگردی در ایران ( سازمان برنامه و بودجه مشاور توریست کنسولت -1352 ) طرح های جامع و تفصیلی برخی شهرهای شمالی کشور ( وزارت مسکن و شهر سازی ) ژئومورفولوژی در برنامه ریزی های محیطی تالیف ج- ام هوک 1372 بررسی جغرافیای طبیعی شمال ایران دکتر سیروس سهامی و غیره اشاره کرد . به علاوه غیر از منابع مطالعاتی اشاره شده ، بازدید های مکرر از منطقه طرح در آبخیز های کن و سولقان ، کرج و چالوس و... داشته ام.

در حال حاضر با فعال شدن مجدد طرح بعد از عقد قرار داد با چینی ها و شروع زمزمه های ناگوار در چاپ اوراق مشارکت .  لازم دانستم که با نگاهی دوباره  به این طرح  هشدار هایی درمورد اثرات مخرب زیست محیطی طرح  در نابودی مهم ترین و ارزشمند ترین بخش البرز مرکزی  بدهم.

لذا این گزار ش را  تحت دو بخش  تنظیم کردم:

    بخش اول مرور ی است بر  تصمیمات و نظرات مسئولین در یک دهه. باشد که بررسی این روند پر از   تناقض  میان حرف ، شعار  تا عمل ، هر دوستدار  محیط زیست و هر ایرانی که  به منابع ملی کشور  می اندیشد  و دغدغه حفظ آن را دارد را قانع کند که وعده های مجریان طرح و حامیان دولتی آنها مبنی بر حفظ ارزش های زیست محیطی  چه در هنگام اجرای طرح و چه بعد از آن  به هیچ وجه قابل اعتماد و عملی نیست !

 بخش دوم این گزارش نیز مرور دیگری است بر  ویژگیهای بستر جغرافیایی طرح و اثرات مخرب آن  از تهران تا شمال که متعاقباً در همین سایت ارائه خواهد شد .  گفتنی است.

این  طرح  تاکنون متاثر از تصمیمات سه رئیس جمهور  و هفت وزیر راه  و ترابری بوده است  ( ترکان ، حجتی ، دادمان ، افشار ،   خرم ، بناب ، رحمتی )  ولی سناریست این  بازی خطرناک با منابع طبیعی بسیار با ارزش و  بیت المال   ( جنگل های باستانی شمال و آبخیز های  حیاتی تهران و..)  در این یک دهه  بنیاد مستضعفان و جانبازان بوده و هست !!

این بخش شامل دو قسمت است . در  قسمت اول تلاش شده که گزیده ای از نظرات و تصمیمات مسئولین اعم از مسئولین طرح و سایر مسئولین کشور در فاصله  نزدیک به یک دهه جمع آوری و بایکدیگر مقایسه شود  .

در قسمت دوم  برای آن دسته از علاقه مندان که مایل به اطلاعات بیشتر درمورد مآخذ  این نظرات و نقل قول ها هستند  به ترتیب تاریخ از آغاز عملیات اجرایی طرح (  آذر ماه 1375)  تا  مقطع فعلی  تنظیم و ارائه شده است.

 

قسمت هایی که در بین نقل قول ها  با این رنگ های لایت شده  نظر نگارنده است

 

قسمت اول : چکیده و مقایسه یک دهه  عملیات اجرایی ، واگذاری اراضی ملی به بنیاد و  تصمیمات مسئولین

 

·         پیش بینی زمان بندی اجرا ی طرح

پیش بینی اتمام پروژه در  آغاز عملیات ( آذر ماه سال )1375 حدود هفت سال( 1383 ) و امروز پیش بینی شده در سال 1390 به اتمام رسد .

( یعنی بیش از دو برابر زمان بر آورد شده اولیه)

·         پیشرفت طرح :

شروع عملیات آذر 1375 پیشرفت تا امروز ( تیرماه 85 )  پنج درصد.

 

·         بر آورد هزینه:

بر آورد هزینه اولیه پروژه در  سال 1375معادل  150 میلیارد تومان

بر آور هزینه در  امروز برای انجام طرح ،  هزار میلیارد تومان

·         نقش دولت در هزینه اجرای طرح

آذر ماه 1375 هاشمی رفسنجانی  رئیس جمهور وقت  : یکی از ویژگیهای طرح احداث این آزاد راه ، این است که هزینه اجرای آن را دولت نمی پردازد.

    9  سال بعد :  " پرداختی دولت تا پایان سال 83 با احتساب نرخ سود در مجموع معادل 843367 میلیون ریال (شامل پرداخت نقدی معادل 254755میلیون ریال به اضافه ارزش زمین‌های واگذاری معادل 588612 میلیون‌ ریال) بوده در صورتی که آورده طرف مشارکت تا پایان سال 82 جمعا معادل 540000 میلیون ریال بوده که از این مبلغ 347000میلیون ریال آن مورد تایید وزارت راه و ترابری قرار گرفته و در مجموع آورده مزبور تا پایان سال 83 معادل 610000 میلیون ریال برآ ورده شده است . به منظور جلوگیری از زیان بیشتر و استیفای حقوق دولت و ملت، قرارداد مشارکت در احداث آزاد راه تهران - شمال بهتر است فسخ گردد و وزارت راه و ترابری نظیر سایر طرح‌های عمرانی در دست اجرا مسوولیت احداث آزاد راه مذکور را خود با انتخاب پیمانکاران داخلی یا خارجی بر عهده گیرد. 

(مرکز پژوهش های مجلس دیماه 1384 )

 

·         پیش بینی هزینه طرح با واگذاری جنگل ها و آبخیز های ملی به بنیاد برای تغییر کاربری و معامله

با احداث شهرک های مسکونی در مسیر این آزاد راه و دریافت عوارض ، بازگشت سرمایه احداث آن حاصل خواهد شد(ترکان - وزیر راه و ترابری آذر 75 ) ç در مسیر آزاد راه تهران شمال 5 شهرک 600 هزار نفری ساخته خواهد شد ( طاهر نژاد نماینده چالوس و نوشهر بهمن75 ):   çیک سال بعد ( بهمن 1376)  میری  مجری طرح:  در موقع عقد قرارد اد با دولت در تاریخ 12/8/75  به ما گفتند : اطراف طرح به شما زمین خواهیم داد . اما پس از انجام مطالعات و بازدید از مسیر طرح مشخص شد که در آنجا اصلاً زمین با توجیه زیست محیطی و صرفه اقتصادی وجود ندارد . ( ظاهراً بنیاد تا آن تاریخ مسیر طرح  را  به درستی ندیده بوده است!! )  در نتیجه دولت تصمیم گرفته است در محدوده شمال تهران ، حد فاصل کرج  تا لواسانات ( آبخیز های  بسیار حیاتی آب تهران یعنی حوزه کرج و حوزه لتیان )   و همچنین در شمال کشور ( جنگل های باستانی و دست کاشت شمال ) پنجاه میلیون متر مربع زمین معادل یارانه مورد نظر به ما واگذار کند  ئه شده است.

 

·         آنچه که از جنگل ها و آبخیز های  حیاتی تهران تاکنون به بنیاد داده شده

مدیر اجرایی منطقه یک آزاد راه (   شهریور1379  ) :  در جاهای مختلف کشور به ما زمین داده اند تا ساخت و ساز ها را در آنجا صورت گیرد . مثل  نمک آبرود  ، کلاردشت ، کرج ، فردیس ، قلهک و ..

ربیع پور عضو شورای شهر کلاردشت  (اردیبهشت  1379 ):   واگذاری بیش از 350 هکتار جنگل های نوشهر چالوس و کلاردشت به بنیاد ظلم بزرگی است  

حجتی وزیر راه ( شهریور    1379 ): ...  بنیاد،  سرمایه گذاری خود را در ساخت آزاد راه تهران شمال را به اختصاص حدود  شش هزار هکتار زمین از سوی دولت به بنیاد مشروط کرده بود که به دستور رئیس جمهوری  و همکاری وزارتخانه های جهاد سازندگی و وزارت مسکن و شهر سازی ، تا کنون بخش عمده ای از تعهد دولت در این زمینه انجام شده است. واگذاری 250 هکتار از زمین های شهرکهای اطراف تهران از جمله پردیس ، هشتگرد و چیتگر از سوی وزارت مسکن و شهرسازی و حدود  (2000 )دو هزار هکتار از سوی جهاد سازندگی عمدتاً از زمین های شمال کشور از جمله زمین های واگذار شده به بنیاد برای ساخت آزاد راه تهران- شمال  بوده است

جلالی- رئیس سازمان جنگلها (اسفند1384 ):  در سال 1375  1100  ( هزار و 100 ) هکتار از اراضی جنگلی شمال  با مصوبه دولت برای تأ مین هزینه های احداث آزاد راه تهران شمال به مجری طرح آزاد راه واگذار شده

میری مجری طرح ( شهریور1379 )  : ...  زمین ها تعیین شده از جمله در منطقه شمال کنار چالوس که در توسعه شهری چالوس پیش بینی شده است . در منطقه صلاح الدین کلاه  و در کلاردشت هم پیش بینی شده است.  

  شمس الله شریعت نژاد- معاون امور جنگل های شمال : برخلاف ادعای شرکت آزاد راه تهران- شمال که اظهار داشته اند اراضی واگذاری ماهیت جنگل ندارد باید عرض کنم متاسفانه بخش هایی از این اراضی اتفاقاً 100 درصد جنگل بکر و ملی بوده که بر خلاف مصوبه هیات دولت واگذار شده که برای نمونه می توان از جنگل های اطراف روستای " مجل " در کلاردشت و یا روبروی پمپ بنزین کلاردشت نام برد.

 

 

·         پیشنهاد جدید بنیاد برای تامین هزینه بعد از یک دهه سوداگری اراضی ملی

برای اجرای طرح آزاد راه تهران - شمال 50 میلیارد تومان اوراق مشارکت منتشر می شود. پیشنهاد انتشار این رقم اوراق به وزارت راه و ترابری ارائه شده است .

 

·         بعد از هشت سال  واگذاری جنگل ها ی باستانی و آبخیز های حیاتی  برای تغییر کاربری و سوداگری زمین،  تازه مسئولین به یاد غیر قانونی بودن  واگذاری این زمین ها  به بنیاد   می افتند !!

معاون سازمان حفاظ محیط زیست(اسفند 82) به رغم ممنوعیت ساخت و ساز در اطراف آزاد راه تهران شمال همچنان مجوز ها از سوی بخشداری ها صادر می شود . ... به بیان معاون  نیروی انسانی سازمان حفاظت محیط زیست این مجوز های غیر قانونی متاسفانه از سوی دو کمیسیون ماده 5 و 13 صادر می شود

 معاون سازمان جنگل ها ( اسفند  1382 ):  واگذای زمین های اطراف آزاد راه تهران شمال غیر قانونی است اصل اجرای این طرح مورد مواقت است ، اما خسارت به جنگل را نمی پذیریم مدافعان واگذاری این زمین ها ، به ماده دو آیین نامه اجرایی اصلاح لایحه قانونی واگذاری و احیای زمین ها در حکومت اسلامی ، مصوب شورای انقلاب سال 59 استناد  کرده اند در حالی که بر اساس همین مصوبه ، زمین های واگذار شده باید به جنگل باز گردند . وی افزود : شورای انقلای واگذاری زمین هایی مانند جنگل و بیشه های طبیعی ، مراتع عمومی از حریم روستا ها ، نهالستان ها ی عمومی ، پارک های جنگلی و جتگل های دست کاشت ، راه های مسیر کوچ ایل نشینان را غیر قانونی می داند به گفته وی بخش گسترده از عرصه های واگذار شده به دلیل موقعیت طبیعی و دارا بودن چوب موجود و پوشش گیاهی و داشتن پروانه چرای دام ، به عنوان مرتع و جنگل کاری سنواتی و شیب زیاد در برخی از مناطق کلاردشت قابل واگذاری نیست . نصرتی یاد آور شد : در صورتی که وزیر راه و ترابری ، نماینده رییس جمهور و رییس بنیاد جانبازان و مستضعفان پس از بازدی از منطقه ، واگذاری زمین ها تایید کند ماهم قبول می کنیم

امروز ( اردیبهشت 85 ) سازمان بازرسی کل کشور  به مصوبه هیات و زیران که طی آن به پیمانکار مجری طرح " آزاد راه تهران شمال " اجازه داده است حدود 62/5 میلیون متر مربع از اراضی ملی را به عنوان بخشی از بهای این آزاد راه تصرف کند ، اعتراض کرد و اعلام نمود  این مصوبه با قانون مواد 32 و 33 آیین نامه واگذاری اراضی دولت و همچنین با قوانین حفظ و نگهداری اراضی جنگلی و منابع طبیعی مغایرت دارد و ضمن شکایت از مصوبه هیات وزیران ، خواستار ابطال این مصوبه در دیوان عدالت اداری  شده است . گفتنی است این مقدار زمین که نزدیک به 70 درصد کل اراضی مذکور بوده ، واگذار و سند انتقال به نام پیمانکار زده شده و بخش دیگری نیز در حال انتقال است.

خدا کرم جلالی رئیس سازمان جنگل ها ( خرداد 85)  : با پیگیری های سازمان و به دستور رئیس جمهوری تا کنون 300 هکتار از جنگل هایی که بر اساس ماده 3 واگذار شده بود به طور قطعی بازگردانده شده و 700 هکتار دیگر از اراضی جنگلی برای تعیین تکلیف از سوی هیأت مشترکی در دولت در حال بررسی است.

 

·         دیدگاه مجریان طرح در مورد اثرات  زیست محیطی  و  واکنش  سازمان حفاظت محیط زیست

ابتکار ریئس سازمان حفاظت محیط زیست( مهر  1376 ): ... سازمان به طور قانونی فقط مسئول مناطق چهار گانه تحت حفاظت است و تاکنون واگذاری زمین ها در چنین مناطقی نبوده این سازمان در حال حاضر مسئولیت قانونی برای مقابله با پدیده بورس بازی زمین در کلاردشت را ندارد

ابتکار (بهمن 76): ... با توجه به اینکه ارزیابی های انجام شده توسط مجریان طرح دارای نقایصی بوده است آن را برای تکمیل و اصلاح ارجاع کرده ایمçمیری مجری ( آبان   1376 ) :  32 کیلومتر از این راه از منطقه کن و سولقان می گذرد و بقیه در امتداد جاده چالوس از میان کوه ها و ناهمواریها عبور می کند که سنگلاخی و فاقد درخت است  و فقط 10 کیلومتر از میان جنگل های شمال عبور می گذرد

حمید کلانتری معاون جهاد سازندگی( خرداد 77 ): در اجرای طرح آزاد راه تهران شمال عرصه ای به طول 15 کیلومتر و عرض 100 متر ( معادل 150 هکتار )  از منابع طبیعی تخریب خواهد شد ، اما مجری طرح متعهد است در مکان هایی که سازمان جنگل ها و مراتع تشخیص دهد اقدام به جنگل کاری کند

مدیر کل حفاظت محیط زیست مازندران( خرداد78) : ... احداث آزاد راه دقیقاً در قلب منطقه حفاظت شده البرز شمالی و البرز جنوبی خواهد بود . مهمترین اثرات تخریب محیط زیست در احداث تونل ها عیان می شود زیرا با حفاری تونلها حجم عظیمی از مناطق مختلف ، چه مکانی که حفاری می شود و چه منطقه ای که به عنوان دپو استفاده می شود گیاهان کمیاب و جانداران مختلف نابود می کند

ابتکار (خرداد78 ): .. بحث آزاد راه از نظر خبری کهنه و بی ارزش است و از این که مطبوعات علاقه مند به بحث در بارة آن هستند تعجب می کنم ، البته پرداختن به آن به عنوان سمبل زیست محیطی خوب است.

ابتکار (خرداد78 ):   ... گزارش دوم ارزیابی را ما پذیرفتیم و هم اکنون یک کمیته نظارتی داریم . بازرسی به صورت دائم و مرتب انجام می شود و مناطق مختلف و آثار عوارض فعالیت های عمرانی مورد ارزیابی قرار گیرد . من این را نه تنها یک عدم موفقیت تلقی نمی کنم بلکه بر عکس فکر می کنم به عنوان اولین پروژه ای که در چارچوب ضوابط زیست محیطی صورت می پذیرد یک تجربه موفق بوده ما توانستیم پروژه توسعه همراه با محیط زیست را کنار هم بگذاریم . پروژه های دیگر می توانند از این الگو تبعیت کنند.

 

 


 
 
 



جدول لیگ برتر